Mała wspólnota mieszkaniowa to wspólnota w budynku, w którym łączna liczba lokali wyodrębnionych i niewyodrębnionych nie przekracza trzech. Nie wybiera ona zarządu i nie podejmuje uchwał jak duża wspólnota – do zarządu nieruchomością wspólną stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o współwłasności. Oznacza to, że zwykłe sprawy rozstrzyga większość udziałów, sprawy ważniejsze wymagają zgody wszystkich, a w razie sporu decyduje sąd.
Poniżej wyjaśniono, ile lokali ma mała wspólnota, jakie przepisy ją regulują, czym różni się zwykły zarząd od czynności przekraczających jego zakres, co robić przy braku zgody współwłaściciela i jak wygląda strona finansowa. Na koniec opisano projekt nowelizacji ustawy o własności lokali, nad którym pracuje rząd.
Mała wspólnota mieszkaniowa – ile lokali (próg od 2020)
Zgodnie z art. 19 ustawy o własności lokali (t.j. Dz.U. 2026 poz. 232), jeżeli liczba lokali wyodrębnionych i lokali niewyodrębnionych, należących nadal do dotychczasowego właściciela, nie jest większa niż trzy, do zarządu nieruchomością wspólną stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania cywilnego o współwłasności.
Na pytanie, ile lokali ma mała wspólnota, odpowiedź brzmi więc: najwyżej trzy. Do końca 2019 r. próg wynosił siedem lokali. Obniżyła go ustawa z 13 czerwca 2019 r. o zmianie ustawy o Krajowym Zasobie Nieruchomości oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019 poz. 1309), ze skutkiem od 1 stycznia 2020 r. Budynki z czterema, pięcioma, sześcioma czy siedmioma lokalami podlegają od tego czasu zasadom dużej wspólnoty.
Do limitu liczy się wszystkie lokale – mieszkalne i użytkowe, w tym garaże stanowiące odrębne lokale – zarówno już wyodrębnione, jak i te, które nadal należą do pierwotnego właściciela (np. dewelopera, gminy, spadkobierców). Typowe przykłady małych wspólnot to dom dwurodzinny podzielony na dwa lokale, niewielka kamienica z trzema mieszkaniami czy willa po podziale.
Mała wspólnota nadal jest wspólnotą mieszkaniową w rozumieniu art. 6 ustawy: powstaje z mocy prawa, może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Inne są tylko zasady zarządu.
Przepisy: Kodeks cywilny zamiast uchwał
Mała wspólnota mieszkaniowa przepisy czerpie przede wszystkim z art. 195–221 Kodeksu cywilnego o współwłasności. Najważniejsze zasady to:
- każdy współwłaściciel może współposiadać i korzystać z rzeczy wspólnej w zakresie, który da się pogodzić z prawami pozostałych (art. 206 k.c.),
- pożytki i ciężary rzeczy wspólnej rozkłada się proporcjonalnie do udziałów (art. 207 k.c.),
- większość współwłaścicieli liczy się według wielkości udziałów (art. 204 k.c.),
- każdy współwłaściciel jest obowiązany do współdziałania w zarządzie (art. 200 k.c.),
- współwłaściciel, który sprawuje zarząd, może żądać od pozostałych wynagrodzenia odpowiadającego uzasadnionemu nakładowi pracy, a każdy niesprawujący zarządu może żądać rachunku z zarządu (art. 205 i 208 k.c.),
- każdy współwłaściciel może bez zgody pozostałych wykonywać czynności zachowawcze, np. zabezpieczyć dach po wichurze czy usunąć awarię (art. 209 k.c.).
W małej wspólnocie nie stosuje się zatem przepisów ustawy o własności lokali o zarządzie, uchwałach, zebraniach, rocznym planie gospodarczym czy zaskarżaniu uchwał (art. 20–33). Nie ma obowiązku wyboru zarządu ani zwoływania zebrań. Współwłaściciele mogą jednak umownie ustalić sposób zarządu, np. powierzyć go jednemu z nich lub firmie administrującej, a w razie potrzeby uregulować zasady korzystania z części wspólnych umową quoad usum.
Zwykły zarząd i przekraczające go czynności
Kodeks cywilny dzieli decyzje na dwie grupy.
Czynności zwykłego zarządu
Do czynności zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli, liczonej według udziałów (art. 201 i 204 k.c.). Należą do nich sprawy bieżące: drobne naprawy, sprzątanie części wspólnych, zawarcie umowy na wywóz odpadów czy przegląd kominiarski, ubezpieczenie budynku, ustalenie wysokości bieżących zaliczek na utrzymanie.
W małej wspólnocie z dwoma lokalami o równych udziałach (po 1/2) nie ma większości, jeśli współwłaściciele się nie zgadzają. Wtedy pozostaje sąd.
Czynności przekraczające zwykły zarząd
Do rozporządzania rzeczą wspólną i innych czynności przekraczających zwykły zarząd potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli (art. 199 k.c.). Chodzi np. o remont dachu czy elewacji o dużej wartości, termomodernizację, nadbudowę, sprzedaż części gruntu, zaciągnięcie kredytu, zmianę przeznaczenia strychu lub piwnicy, zgodę na podział lokalu.
Granica między obiema grupami nie jest ostra. Sądy oceniają ją w konkretnych okolicznościach, biorąc pod uwagę m.in. wartość czynności, jej skutki dla nieruchomości i to, czy wykracza ona poza bieżące utrzymanie.
Brak zgody współwłaściciela – droga sądowa
Mała wspólnota mieszkaniowa brak zgody rozwiązuje przed sądem rejonowym w postępowaniu nieprocesowym. Kodeks przewiduje kilka dróg:
- Brak zgody na czynność zwykłego zarządu – każdy współwłaściciel może żądać upoważnienia sądowego do jej dokonania (art. 201 k.c.).
- Brak zgody na czynność przekraczającą zwykły zarząd – współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd, który orzeknie, mając na względzie cel czynności i interesy wszystkich (art. 199 k.c.).
- Decyzja większości rażąco sprzeczna z zasadami prawidłowego zarządu – każdy z pozostałych współwłaścicieli może żądać rozstrzygnięcia przez sąd (art. 202 k.c.).
- Wyznaczenie zarządcy – każdy współwłaściciel może wystąpić do sądu o wyznaczenie zarządcy, jeżeli nie można uzyskać zgody większości w istotnych sprawach zwykłego zarządu albo większość narusza zasady prawidłowego zarządu lub krzywdzi mniejszość (art. 203 k.c.).
Ostatecznym rozwiązaniem trwałego konfliktu bywa zniesienie współwłasności, np. przez wykup udziałów albo sprzedaż. W przypadku nieruchomości wspólnej związanej z lokalami nie można jednak żądać jej zniesienia, dopóki trwa odrębna własność lokali (art. 3 ust. 1 ustawy o własności lokali), więc w praktyce rozwiązaniem jest raczej sprzedaż lokalu.
ℹ️ Przed złożeniem wniosku do sądu warto spróbować mediacji. Spór w małej wspólnocie zwykle dotyczy dwóch lub trzech sąsiadów, którzy będą mieszkać obok siebie jeszcze długo, a postępowanie sądowe trwa często wiele miesięcy.
Mała a duża wspólnota – tabela
Kwestia | Mała wspólnota (do 3 lokali) | Duża wspólnota (powyżej 3 lokali) |
|---|---|---|
Podstawa zarządu | Kodeks cywilny o współwłasności (art. 199–209 k.c.) | ustawa o własności lokali (art. 20–33) |
Zarząd | nie ma obowiązku wyboru zarządu | obowiązkowy zarząd z osób fizycznych lub zarządca powierzony |
Decyzje bieżące | większość udziałów | zarząd samodzielnie (czynności zwykłego zarządu) |
Decyzje ważniejsze | zgoda wszystkich współwłaścicieli | uchwała większości udziałów |
Spór | wniosek do sądu w postępowaniu nieprocesowym | zaskarżenie uchwały w ciągu 6 tygodni; wniosek zarządu o rozstrzygnięcie przez sąd |
Zebrania i plan gospodarczy | brak obowiązku | coroczne zebranie w I kwartale, plan gospodarczy, sprawozdanie |
Ewidencja kosztów | brak ustawowego obowiązku | ewidencja pozaksięgowa, rozliczenia przez rachunek bankowy |
Finanse: zaliczki, NIP, konto, KSeF
Koszty utrzymania nieruchomości wspólnej – dachu, klatki, elewacji, ubezpieczenia, wywozu odpadów z części wspólnych – właściciele ponoszą proporcjonalnie do udziałów. W małej wspólnocie przepisy nie narzucają formy rozliczeń, dlatego współwłaściciele mogą:
- dzielić każdą fakturę na bieżąco według udziałów,
- ustalić stałe miesięczne zaliczki na wspólne konto,
- powierzyć prowadzenie rozliczeń jednemu ze współwłaścicieli lub firmie.
Przy większych wydatkach i dłuższej współpracy bardziej przejrzyste jest wyodrębnione konto bankowe na nazwę wspólnoty. Aby je założyć, wspólnota zwykle potrzebuje numerów NIP i REGON. Zgłoszenie identyfikacyjne NIP-2 składa się w urzędzie skarbowym, a wspólnota musi wskazać osobę uprawnioną do reprezentacji, co w małej wspólnocie wymaga porozumienia współwłaścicieli.
Od 2026 r. faktury VAT wystawia się co do zasady w Krajowym Systemie e-Faktur (KSeF). Wspólnota z NIP, która kupuje usługi od firm, powinna mieć dostęp do systemu, np. przez nadanie uprawnień jednemu ze współwłaścicieli lub administratorowi, aby odbierać faktury od dostawców. Małe wspólnoty, które nie mają NIP i rozliczają koszty bezpośrednio między właścicielami, tego problemu nie mają, ale faktury wystawiane są wtedy na poszczególne osoby.
Projekt nowelizacji UD312 – co może się zmienić
Rząd pracuje nad projektem ustawy o zmianie ustawy o własności lokali, wpisanym do wykazu prac pod numerem UD312. Konsultacje publiczne zakończyły się 13 marca 2026 r., a według stanu na listopad 2026 r. projekt rozpatruje Stały Komitet Rady Ministrów. Nie trafił jeszcze do Sejmu.
Projekt przewiduje m.in. ustawową definicję wspólnoty z własnym majątkiem, możliwość dochodzenia przez wspólnotę roszczeń z tytułu wad części wspólnych, wybór zarządcy zwykłą uchwałą bez aktu notarialnego, nowe zasady głosowania, gdy na zebraniu zabraknie większości, rejestry uchwał i umów oraz subsydiarną odpowiedzialność właścicieli za długi wspólnoty (opis projektu m.in. w serwisach Monitor Legislacyjny i taxradar).
ℹ️ UD312 to na razie projekt, a nie obowiązujące prawo. Treść może się jeszcze zmienić w rządzie i w parlamencie, a do jego uchwalenia małe wspólnoty działają według art. 19 ustawy o własności lokali i Kodeksu cywilnego.
Wnioski
Mała wspólnota mieszkaniowa to budynek z najwyżej trzema lokalami, w którym od 1 stycznia 2020 r. – zamiast uchwał i zarządu – obowiązują przepisy Kodeksu cywilnego o współwłasności. Zwykłe sprawy wymagają większości udziałów, ważniejsze zgody wszystkich, a przy braku porozumienia decyduje sąd. To rozwiązanie elastyczne, ale wymagające dobrej współpracy sąsiadów, dlatego warto spisać umowę o sposobie zarządu i zasadach rozliczeń. Projekt UD312 może zmienić część reguł dla wspólnot, ale do czasu uchwalenia obowiązują obecne przepisy.
FAQ
Ile lokali ma mała wspólnota?
Najwyżej trzy, licząc lokale wyodrębnione i niewyodrębnione. Próg obowiązuje od 1 stycznia 2020 r., wcześniej wynosił siedem lokali.
Czy mała wspólnota musi mieć zarząd?
Nie. Do zarządu stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o współwłasności, a współwłaściciele mogą umownie powierzyć zarząd jednemu z nich lub firmie.
Co zrobić, gdy sąsiad nie zgadza się na remont w małej wspólnocie?
Przy czynności zwykłego zarządu można wystąpić do sądu o upoważnienie, a przy czynności przekraczającej zwykły zarząd – jeśli wnioskodawca ma co najmniej połowę udziałów – o rozstrzygnięcie przez sąd.
Czy w małej wspólnocie podejmuje się uchwały?
Nie w rozumieniu ustawy o własności lokali. Decyzje zapadają w formie zgody większości lub wszystkich współwłaścicieli, którą warto dokumentować na piśmie.
Czy mała wspólnota może mieć NIP i konto bankowe?
Tak. Wspólnota może uzyskać NIP i REGON oraz założyć rachunek, co ułatwia rozliczenia i odbiór faktur z KSeF.
Kto ponosi koszty w małej wspólnocie?
Wszyscy współwłaściciele, proporcjonalnie do swoich udziałów w nieruchomości wspólnej.
